Sinds een paar weken valt mijn oog er op wanneer ik Facebook open, het zinnetje lid geworden in mei 2008. Over een paar weken is dat 10 jaar geleden. Een mooi moment om er uit te stappen, dacht ik eerder, maar de gedachte werd niet afgemaakt omdat zich direct tegenargumenten aandienden: Wat is nou een ondernemer zonder Facebook, dat kan toch niet? En bovendien is er de besloten groep van de online cursus, daarvoor is het nodig een account te houden! Het is ónmogelijk om zonder Facebook te zijn. Een overtuiging, in beton gegoten in mijn hersenpan.  

 

Minderen dan maar?

Een paar maanden eerder had ik mijn Facebookgebruik rigoureus veranderd. Vanaf het najaar ben ik steeds minder mensen gaan volgen. Je weet wel, als je op die stippeltjes klikt rechts in je tijdlijn bij een bericht, dan kun je kiezen voor: niet meer volgen maar blijf bevriend. Van de 1100 vrienden bleven er zo'n 50 collega-coaches en websites of magazines over die werkgerelateerd zijn. Mijn tijdlijn dunde uit en als ik wilde kon ik toch nog de berichtjes van dierbaren actief opzoeken. Het was een tussenstap die er voor zorgde dat Facebook een stuk minder interessant werd, ik was sneller verveeld. Toch zocht ik de site nog zo’n 20 keer per dag op. Regelmatig verwijderde ik de app van mijn telefoon. En zette hem weer terug. Ik postte nog wel berichten, maar deze kwamen allemaal van de website of Instagram. Ik probeerde Facebook wat links te laten liggen.

 

Verslaafd aan aandacht

Facebook maakt ons verslaafd en dat doen ze slim. Gezien, gehoord en erkend worden is een diepgewortelde menselijke levensbehoefte en daar voorziet Facebook in. Jezelf zijn en daarin waardering ontmoeten, gespiegeld worden, is voor een mens net zo belangrijk als water. Hoe stoer je ook bent en roept dat dat voor jou niet geldt, elk duimpje, iedere like, maakt een stofje aan in je hersenen waardoor je even opveert, je een dopamine injectie krijgt. Ik word gezien dus ik besta. Er wordt van mij gehouden dus ik kan ontspannen. De andere belangrijke component van Facebook is het op afstand meeleven met mensen. Ik vind het ook echt superleuk om te kunnen zien waar mijn neven en nichten uithangen, hoe ex-collega's het doen en een lijntje te hebben met dierbaren uit het verleden. Warm voelt dat. Er is contact en verbinding. Heel echt en oprecht. Daar ontspannen we van. 

 

Darkweb, daar hadden we nog niet van gehoord, maar het was wel duidelijk dat er schaduwkanten aan de digitale wereld zitten.

 

Waar ga je naar toe?

Voor een verslavingsgevoelig typeje als ik is Facebook dan ook bulls eye! Ik houd er van, ik loop er warm voor en toen dit 10 jaar geleden opkwam dacht ik ook echt: ze mogen alles van mij weten, ik heb niks te verbergen. Internet vond ik zo interessant dat ik er een scriptie over schreef voor mijn afstuderen bij het Instituut voor Psychosynthese. Het onderwerp was de manier waarop groepen zich organiseren en hoe je daar leiding aan kunt geven. Internet was een kolfje naar mijn hand en mijn woorden waren als die van Mark Zuckerberg zelf: “Internet maakt verbinding mogelijk en zal de manier waarop de wereld zich organiseert veranderen, het zal zorgen voor meer bezieling en een toename van bewustzijn.” De wereld lag aan onze voeten en alles zou beter worden. In mijn eindpresentatie legde ik er de nadruk op dat internet, net als de gewone wereld, een onder- en een bovenwereld heeft. Darkweb, daar hadden we nog niet van gehoord, maar het was wel duidelijk dat er schaduwkanten aan de digitale wereld zitten. De conclusie van mijn scriptie was dat het van belang is om als individuele gebruiker bewust te blijven van je persoonlijke ethiek. Wat doe je zelf, doe je (nog) het goede of doe je het voordehandliggende? Gebruik je internet om ergens naartoe te gaan of ga je juist ergens vandaan?

 

Voer voor de innerlijke criticus

Naast de positieve prikkels die ik er krijg is het ook een voortdurende confrontatie van alles wat ik niet ben en heb. Het grootste deel van wat langskomt in mijn tijdlijn suggereert iets, dat ik moet veranderen, verbeteren, dat het maar sullig is als je geen tonnen verdient, supergezond eet of mediteert. Ook het uitblijven van positieve prikkels, de likes, kan dit oproepen. De voortdurende stroom van veranderdrift wakkert mijn innerlijke criticus aan. Waar de beloning van de likes en hartjes een zonnetje doen schijnen maakt deze suggestie grijze wolken waar de zon niet meer doorheen komt. Ik krimp er van en voel me klein.

 

Consumptief informeren

Facebook is een passieve manier van informatie tot je nemen. Ik klik en de tijdlijn rolt zich voor me uit. We zijn gewend geraakt dat de algoritmes en de adverteerders de keuze maken en die raakt vaak ook wel een snaar, daar is het slim genoeg voor. Het is een lijdzame en consumptieve manier van omgaan met informatie, anders dan het kopen of lezen van een krant of het zoeken naar informatie op Ecosia of een andere zoekmachine. Wie bepaalt wat ik lees, wat ik ziet, welke kennis ik heb? Zit ik nog aan het roer?

 

Mijn gedrag is te obsessief om nog voldoening te geven.

 

De vergrotende leegte

Ik ken mijzelf als een obsessief en grenzeloos mens. Ik houd ervan me onder te dompelen in het één of ander. Alcohol, series, een boek, spelletjes op mijn telefoon en dus ook Facebook. Wanneer ik mij ergens op stort komt er meestal een punt van verzadiging. Dan is het klaar. Als ik na dat omslagpunt toch doorga kom ik terecht in een grote onbevredigende leegte. Er is er geen vervulling meer terwijl ik er spartelend naar blijf zoeken. 

Daar hang ik al een tijdje uit met Facebook. Mijn gedrag is te obsessief om nog voldoening te geven. Minderen, het anders organiseren of beperken werkte niet. Dan wordt het alles of niets. Radicaal. Tot nu toe was ik er van overtuigd dat het alles moest zijn. Tegenwoordig komen er steeds meer scheuren in dat perspectief. Misschien is niets ook een mogelijkheid. Net als bij alcohol. Niet drinken leek onmogelijk toen ik er in zat en het stoppen er mee bleek ultieme vrijheid. 

 

Een eigen huis

Lid zijn van Facebook was alsof je een eigen huisje had met ramen voor en achter. Wanneer je wilde schoof je de gordijnen open of maakte je een praatje met voorbijgangers in de voortuin. Het was verheugend als je er achter kwam dat er nog iemand die je kende in de straat was komen wonen, gezellig! De een had een grote etalage, de ander een klein kijkgaatje in de voordeur, net wat hij wilde. We deelden lief en leed. Vooral bij de grote events in het leven, huwelijken, geboortes en sterfgevallen, was de support en aandacht hartverwarmend. In de loop van de jaren werden er steeds meer billboards in de tuinen geplaatst en reed er regelmatig zo’n auto met een speaker op het dak door de straat. Je ontdekte op een dag dat je niet in je eigen huis woonde maar dat het een huurhuis was. Jij was het niet zelf die over de lichtschakelaar ging maar de huisbaas. Hij bepaalde bij welke buur het licht aanging zodat je kon zien of hij thuis was. Als je door de reclameborden tenminste het huis nog kon zien. Ondertussen had de verhuurder overal camera’s geplaatst, ook binnen, zonder dat je het doorhad. Je had er wel voor getekend ooit, maar ja, het leek niet zo belangrijk. De eigenaar van de straat en de huizen zorgde er voor dat je net genoeg leuke mensen en dingen meemaakte om hier te blijven wonen. Bovendien gaven de aantrekkelijke reclameborden en inmiddels voortdurend klinkende speakers je het idee dat je dit ook wilde, dat er veel voor je te halen was. Ik, als ondernemer, kon misschien ook wel wat investeren in zo’n uithangbord. Je kon zelfs al voor een paar euro gegevens van je buren kopen om te bepalen waar je je bord zou neerzetten. Best wel cool! Of toch niet?

 

 

De zakelijke kant

Bedrijven zijn behoorlijk behendig geworden in het gebruik van Facebook en in de loop der jaren is zelfs De Facebook Ondernemer ontstaan. Trainers en coaches die gouden bergen beloven, die je verleiden hun product te kopen waardoor je de nog-ultiemere versie van jezelf zult worden, of een ton verdienen, of de beste coach van de wereld. Why not? Als ik het kan, kan jij het ook! Eerlijk is eerlijk, ik heb het ook geprobeerd. Maar in de praktijk leent het onderwerp van mijn onderneming, De Kunst van Nuchter Leven, zich niet zo voor Facebook. Mijn berichten zetten drinkers mogelijk aan het denken, maar Facebook is in Nederland geen platform waar je nou eens even lekker interactief in gesprek gaan over je alcoholgebruik. Tenminste, als je vindt dat je eigenlijk teveel drinkt. Ook zijn er niet veel deelnemers die op Facebook melden dat ze het afgelopen weekend zo'n toffe training hebben gedaan om te stoppen met drinken. Het taboe en de schaamte zijn te groot daarvoor. Toen vorig jaar bekend werd dat de algoritmens van Facebook zouden worden aangepast, dat alleen betaalde content onder ogen komt bij volgers, likers en geïnteresseerden, trok ik mijn energie er uit. Dit is geen vruchtbare bodem voor mij.

 

Klein en zelfstandig

Ik was verrast dat de berichten dat de gegevens van miljoenen mensen verkocht waren zoveel verontwaardiging opriep. Hoe kan er zoveel naïviteit zijn om te denken dat dit niet gebeurt? Wanneer ik op Facebook voor een tientje een advertentie wil maken (en er zijn veel dwingende prikkels die me uitnodigen om dat te doen), kan ik precies aangeven voor wie, met welke opleiding en welk drinkgedrag, of er kinderen zijn, naar welke school die gaan, van welke muziek ze houden ... Als ík dat kan, als iedereen dat kan, wat denk je dan dat er in de grotemensenwereld gebeurt? Dit gaat natuurlijk niet over Facebook alleen. Dit gaat ook over Google en al die andere bedrijven en instellingen waar je gegevens achterlaat. Iedere pinbetaling is een broodkruimel. Ook voor de gemeenten met hun parkeerzuilen, de NS en de Albert Heijn. In de digitale wereld maken we sporen. Sommigen worden gekapitaliseerd, andere liggen daarop te wachten. 

 

Privacy van mijn bezoekers

Als ondernemer heb ik te maken met de nieuwe wet AVG. In deze wet moet ik alle gegevens van klanten en bezoekers beveiligen. Ik sluit overeenkomsten met bijvoorbeeld mijn boekhouder en webbouwer over de gegevensbescherming. Als ik dat niet doe hangen mij grote boetes boven het hoofd. Dit heeft mij bewust gemaakt van de verantwoordelijkheid die ik heb voor mensen die naar mij toe komen. Ik wil veilig zijn. En Facebook is dat niet. Want het is een huurhuis met camera’s.

Het is deze wet, de Algemene Verordening Gegevensbescherming, die maakt dat ik verantwoordelijkheid voel voor mijn bezoekers en klanten. Mensen die meer drinken dan hen lief is voelen zich daarin vaak kwetsbaar. Het is niet iets wat ze graag aan de grote klok hangen. Mijn Facebookpagina is niet van mij, ik ga er niet over ga en lok ze ergens in terwijl ik geen idee heb waarin.

 

Een ontwikkeling naar de ethiek van de enkeling, waar een

ieder voor zichzelf weet waartoe hij doet wat hij doet en is wie hij is.

 

Verhuizen

Dus ik ben het die Facebook gebruikt, in dat huis is gaan wonen, daar is gaan settelen en gewend is geraakt. Ik wilde iedereen leren kennen en zette mijn ramen wijd open. Nu, 10 jaar later, is mijn overtuiging dat Facebook een noodzaak is, omgeslagen in het verlangen er vrij van te zijn. Door bovenstaande redenen maar uiteindelijk door het teruglezen van de slotwoorden van mijn scriptie:

“ De vraag voor de toekomst is dan ook niet of we iets met internet moeten maar veel meer hoe we omgaan met vraagstukken op het gebied van privacy, veiligheid, eigenaarschap en openheid. Voor organisaties èn individuen bevinden zich hier de vraagstukken waar we ons mee bezig moeten houden. Een ontwikkeling naar de ethiek van de enkeling, waar een ieder voor zichzelf weet waartoe hij doet wat hij doet en is wie hij is, vormt de basis van de Eensgezinde gemeenschap. In de veelzijdige kleur van de enkelingen krijgt de Eenheid zijn vorm. “

Los van alle argumenten, rationele overwegingen en irrationele verlangens vormt de grond van mijn besluit: ik voel me er niet meer thuis. Facebook is niet het passende podium voor de waarachtigheid die ik nastreef. Bovendien is de invloed op mijn dagelijkse gemoed groter en negatiever dan ik wil. En dan zit er 1 ding op: wegwezen! De mensen en organisaties waarmee ik me wil verbinden kan ik ook elders op internet of in real life vinden. 

Het is spannend om er mee te stoppen, want er is geen idee hoe het zonder is. Maar hey! Ik ga niet dood! Ik ga verhuizen! Mijn eigen website www.petramoes.nl is inmiddels een complete en veilige omgeving waar ik voor iedereen te vinden ben. Met een videopagina, podcasts, longreads en vanaf volgende week een eigen forum. Zonder pixel uiteraard. 

Ik ga verhuizen naar mijn eigen Tiny House, veilig, wendbaar, echt. Ik ga niet ergens vandaan, ik ga ergens naartoe. En ik heb zin in dat avontuur. 

 

 

Dag allemaal! Dank jullie voor al het delen. Tot elders!