Dit is het derde artikel in een reeks over stoppen met alcohol. Het zijn verzamelde inzichten die je ook zou kunnen toepassen op andere verslavende patronen. 

Waar was ik gebleven? Oh ja, transformatie, een magische schakelaar waardoor verandering voor mij geen rottige opgave meer was maar iets om van te houden. Dat houden van en de opwinding daarover was er niet zomaar. In eerste instantie was het idee om ‘in het diepe te moeten springen’ angstaanjagend. Er was niets in mij wat daar uit zichzelf en van nature zin in had. Er blijken heel veel mechanismen in de psyche gespecialiseerd te zijn om daar ver vandaan te blijven. Daarover gaat dit artikel. De diep-ingesleten overtuigingen en identificaties die zorgen dat je verandering zo lang mogelijk uitstelt. 

Aannames en overtuigingen

Over jezelf en over alcohol bestaan ongelofelijk veel aannames en overtuigingen. De meeste spelen zich af in de verbeelding. Deze beelden zijn in de loop der eeuwen ontstaan en toegenomen. Mythes en sagen, de Bijbel, sprookjes en sterke verhalen, er is van alles over alcohol verteld wat we zijn gaan geloven. Alcohol is een soort tovermiddel. Het helpt bij alles. Wanneer je moe bent, wanneer je stress hebt, wanneer je je alleen voelt of juist verbinding wilt, wanneer je iets te vieren hebt of in de rouw ... Er is altijd een reden om te drinken en het helpt altijd. Denken we én horen we om ons heen: ‘Neem maar lekker een borrel voor de schrik’ of ‘Dat moet gevierd worden, waar is de champagne?’. Daar maakt de drankindustrie met aantrekkelijke en slimme marketing dankbaar gebruik van. De sprookjesbeelden worden bevestigd en versterkt. 

Die aannames, die redenen om te drinken, kloppen die wel? 

Alcohol verdooft je hersenen. Het zorgt ervoor dat het gebied waar je je prettig en beloond voelt wordt geprikkeld en tegelijkertijd wordt het gebied waar je je helder en alert voelt verdoofd. Deze combinatie maakt van alcohol de toverdrank. Wanneer je af en toe een glas alcohol drinkt is er niet zoveel aan de hand, maar voor veel mensen is het best lastig het bij 1 of 2 glazen te laten. Daarnaast zijn veel mensen gewend om dagelijks te drinken. Dat is niet zo gek want jarenlang is, ook uit de medische wereld, het advies geweest dat 2 glazen rode wijn per dag goed voor je is. 

Laat ik een paar van de bekendste aannames onder de loep nemen.

Alcohol geeft beloning en troost 

Toen ik dronk was wijn een goede vriend. Dat ging zo: na een lange dag hard werken kwam ik thuis, plofte op de bank met een mooi glas (fles) rode wijn. Dat had ik wel verdiend. Kaasje erbij, toastje, filmpje in de dvd speler (het was het pre-Netflix tijdperk) en het gevoel: wauw wat was dat een pittige week en wat heb ik het goed voor elkaar. Ja, ik ben alleen, helaas, voorlopig ook geen kinderen, jammer, maar ik werk hard, word daar gezien en nu ik zo'n mooi glas (fles) rode wijn drink kan ik echt genieten van het alleen zijn. Ik heb een fantastische leven en er is niets aan de hand. Met mijn glas (fles) rode wijn ben ik helemaal ok. 

Wanneer dit een enkele keer gebeurt gaat die vlieger vast op. Wanneer dit 2 of meer avonden in de week de manier is waarop je jezelf voor blijft houden dat je gelukkig bent zou je eens kunnen overwegen of het klopt. Is het echt waar? Ik denk dat de wijn mij er van weerhield om mijn gemis en verlangen te voelen. Ik was helemaal niet zo happy. Ja, het werk was in een heel tof bedrijf en ik voelde mij er thuis, maar ik liep ook op mijn tenen en had niet veel zelfvertrouwen. Diep in mijn hart verlangde ik naar een partner en het moederschap. De wijn maakte dat ik het volhield. Ik kon zo het plaatje in stand houden: de hardwerkende, succesvolle, toffe singlevrouw die een fijn leven leidt.

Alcohol is lekker

Wanneer je een kind alcohol geeft vindt dat het zelden lekker. Het is bitter of zuur en het brandt in slokdarm en de maag. Alcohol hebben we leren drinken. Hebben we moeten leren drinken. Alcohol is een toxische stof, doodt iedere bacterie waarmee het in contact komt en is boven de 50% licht ontvlambaar. Maar goed, je hebt wel meer leren eten en drinken. Als kind hield ik ook niet van olijven en nu ben ik er dol op. Als je zegt: alcohol is lekker, kan het interessant zijn om je af te vragen wát daar dan precies lekker aan is? De smaak? Het branderige warme gevoel in je keel? Het gulzig naar binnen klokken van een koud biertje bij grote dorst? De manier waarop wijn de smaak van een delicaat gerecht kan complementeren? Of misschien de manier waarop het de scherpe randjes uit je leven filtert. Je zou eens kunnen onderzoeken wat voor jou geldt en ook of het je echt om de alcohol te doen is of dat het ook iets anders zou kunnen zijn. Een alcoholvrij biertje bijvoorbeeld of een glas water. Zit het genot van wat je drinkt werkelijk in de smaak en in de manier waarop je drinkt? Als het echt alleen maar om de smaak gaat, dan zou je aan 1 glas al snel genoeg hebben. Tot slot, alcohol zelf is niet lekker, het zijn de smaakstoffen en suikers die ontstaan door het proces van brouwen of gisten die de smaak geven.  

Alcohol geeft ontspanning

Alcohol verdooft. Het is behoorlijk grof geschut. Je voelt je meer ontspannen wellicht omdat je spanning en stress buiten je bewustzijn sluit. De redenen daarvan zijn onder invloed aan het zicht onttrokken. De oorzaken van je stress zijn niet weg. Wat dat betreft zou je alcohol kunnen zien als een symptoombestrijder. Het is niet iets wat je ontspant, het is een tijdelijke narcose. De grote valkuil is dat je alsmaar meer gaat drinken omdat er gewenning optreedt en de stress genadeloos terug komt op het moment dat de alcohol is uitgewerkt. In werkelijkheid doet alcohol het tegenovergestelde van ontspanning: op je hersenen is er wellicht een verdovende werking, in de rest van je lichaam en neurologisch- en hormonaal systeem is er een stressreactie. GIF! Toxic! Je lichaam moet hard aan de bak om te zorgen dat de alcohol uit je lijf verdreven wordt. De kwaliteit van je slaap gaat onder invloed van alcohol achteruit. 

Alcohol hoort bij seks

Seks is naast de fysiek prettige gevoelens bij uitstek een manier om intimiteit en nabijheid te beleven. Wanneer je naar die nabijheid verlangt maar niet zo goed weet hoe je dat moet doen, je daar kwetsbaar en onhandig in voelt of misschien zelfs schaamt, kan alcohol het gevoel geven dat het makkelijker wordt. Door de stress en spanning te verdoven, voel je je vrijer, precies wat je graag wilt. Maar je verdooft hiermee ook je gevoeligheid, je vermogen om heel sensitief waar te nemen, te voelen ook wat jij wilt, wat je misschien niet wilt, waar je heel precies jullie samenvallen kunt ervaren. Seks, vrijen en intimiteit kan delicaat zijn. Alcohol verminderd je gevoeligheid. De fysieke gevoeligheid, maar ook de afstemming naar jezelf en op de ander. Vrijen met een paar glazen op kan best eens fijn zijn, een keer wat losser, misschien maakt het je speelser, maar wanneer je het gebuikt om hét te kunnen, als je het nodig hebt om over een drempel te gaan, doet echt een groot en belangrijk gevoelig deel van jou niet mee.

Met alcohol geniet ik van het leven of te wel: zonder alcohol is het leven/ben ik saai. 

Deze overtuiging zat diep verankerd in mij. Het was deze overtuiging die mij aan het drinken hield. Want niet, of God verhoede, nooit meer drinken … dat paste niet bij mij. Ik was van het groots en meeslepend leven. Van wodka, wijn en doorgaan tot het gaatje. Deze overtuiging ging niet alleen over alcohol, maar ook over mijzelf. Ging over mijn idee over wie ik ben, hoe ik zou moeten zijn en dat een andere optie onmogelijk was. Dit ging over identificatie. 

Identificatie

In de loop van je leven maak je -onbewust- een verhaal over ’wie jij bent’. De dingen waar je van houdt, de kleding die je draagt, het werk dat je doet, de buurt waar je woont. Al die aspecten vertellen iets over jou. Je houdt bijvoorbeeld van wandelen door Parijs of van wildkamperen of obscure jazz. Je vereenzelvigt je daarmee en wordt het dan ook een beetje. Je identificeert je er mee. Je wordt daarin gezien door anderen en vindt gelijkgestemden. Mensen die ook houden van van punk, punniken of langharige teckels. Die identificatie begint al vroeg. Als kind horen we van ouders, juffen en meesters dat we goed alleen kunnen spelen of niet stil kunnen zitten. Je zou je daar zomaar mee kunnen identificeren.

Wat je drinkt ben je zelf

Naast dat we ons identificeren met onze functie, familie, sport of alles waar je een hekel aan hebt, is er vaak ook veel identificatie rondom alcohol. De verbeelding is ongelofelijk krachtig en doet ook hier zijn werk. Bij een bierdrinker zie ik iets anders voor mij dan bij iemand die van sherry houdt en er is ook een groot verschil tussen een lokaal gebrouwen biertje, biologisch en exclusief, en de halve liter blikken van de Aldi. Wat je drinkt is, naast dat je het lekker vindt, ook een manier om je uit te drukken, je geeft vorm waan wie je bent. Je kunt dan het gevoel hebben ergens bij te horen of juist heel bijzonder te zijn. Ik heb dat gezien in mijn werk op de festivals. Op Lowlands, Pinkpop en andere festivals was ik verantwoordelijk voor de catering in de kleedkamers, je weet wel, de lijsten met speciale wensen van de artiesten. Bepaalde drankjes en merken konden ineens hip zijn. Dat op je rider zetten zegt iets over je, je bent een trendsetter. In 4 jaar tijd werd Grey Goose wodka van exclusief en niet verkrijgbaar in Nederland de nieuwe standaard en de gin-tonic hype zagen we van verre aankomen. Bij bepaalde muziek zie je vaak bepaalde drankjes en merken. In de hiphopscene is megadure champagne de norm, rockbands drinken bier en er zijn ook jonge frisse bandjes die liever een blender, vers fruit, gember en avocado’s in de kleedkamer hebben. Wat je drinkt zegt iets over wat je nastreeft, hoe je leeft, waar je bij hoort, wie je bent. Dan heb ik het nog niet eens over wijn gehad. Wijn en de beelden daarbij zijn vaak enorm lyrisch. En misschien ken jij ook wel iemand die altijd zegt: ‘ja …  maar ik drink alleen goeie wijn’. Wat zegt die persoon dan eigenlijk?

Jij bent goed

Er is altijd reclame geweest, tenminste vanaf 1870 ongeveer. Reclame was ooit bedoeld om het overschot aan productie kwijt te raken of om mensen bekend te maken met iets wat ze nog niet kenden. Het begon met de gedachte: er is nu heel veel melk, dus laten we mensen aansporen om meer melk te drinken. Op een gegeven moment kwam er een omslag van reclame naar marketing. Marketing zegt de consument te bedienen in een behoefte. Er is een behoefte en wij maken de consument er van bewust dat hij die behoefte heeft. In de jaren zestig werd dit voor het eerst op grote schaal toegepast bij sigaretten. De sigarettenmarkt was verzadigd. Alle mannen die konden roken deden dat. Iemand kreeg het lumineuze idee vrouwen ook aan het roken te brengen. Als je rookt ben je onafhankelijk, vrij en vrouw van de wereld. Er werd een behoefte gecreëerd. En dat is gelukt. Tegenwoordig lijkt onze dagelijkse wereld aan elkaar te hangen van de marketing. Jongeren houden zich op social media bezig met hun personal branding en wie jij volgt, zegt iets over jou. Marketing en branding en de identificatie daarmee zijn leidend geworden in plaats van dienend. Marketing heeft het omgedraaid. Het zegt niet langer: dit product is goed voor jou, het zegt: jij bent goed met dit product.

Vakmanschap is meesterschap

De reclames voor alcohol gaan alleen maar over identificatie, over zijn zoals de sfeer of de mensen die je daar ziet. Het speelt in op je emoties en verlangens. Ga maar na: Amstel bier heeft het over verbroedering en jongens onder elkaar. Je viert de vriendschap door samen een biertje te drinken, er hoeft dan zelfs niks meer gezegd te worden. Bij Bacardi overheerst Braziliaanse vrolijkheid en lange dansende benen bovenop de tafels. Cognac heeft iets romantisch van een man en een vrouw op een kleed voor een open haard. Je ziet, wat verkochte wordt is niet het product maar het idee van een situatie. Daar is helemaal niks mis mee. Dat is hoe het werkt. Het punt is: als je zelf bent gaan geloven dat jij dat bent, die robuuste gozer met zijn pure drankje, of die leuke spontane griet met haar mooie glas rosé. Wie ben je dan zónder dat? Wat moet je dán drinken? Want ook de niet alcoholische drankjes hebben zo hun imago: thee is voor mutsen, spa voor kleurloze types en cola voor kinderen. Daar zit vaak de weerzin om te veranderen. Dit is niet wat jij wilt zijn, kinderachtig, kleurloos of een muts. 

Wie ben ik?

Stoppen met alcohol is voor sommige mensen een peuleschil. Ze zetten de knop om en het is klaar. Basta! Voor heel veel andere mensen is het een heel proces. Je weet niet hoe het zal zijn, je weet niet hoe je bent zonder alcohol, je weet niet hoe je je zult voelen of wat anderen zullen zeggen, of je relatie nog wel zal werken en je vriendschappen. We maken een risico-analyse, proberen een voorstelling te maken van het niet-drinken. En hier komen al die beelden en aannames om de hoek kijken. Want het is onbekend en spannend en dan voelt zo’n aloude bekende aanname een ‘waarder’ dan het niet-weten. De ideeën en aannames maken het weinig aantrekkelijk. We denken vaak dat het leven saai zal zijn, dat je nooit meer kunt genieten en dat je iets wat heel erg waardevol is moet loslaten. 

Dat is nog maar de vraag. Je bent namelijk heel veel meer dan die oude identificatie. Wanneer je het oude loslaat, komt er iets nieuws voor in de plaats. Wat dat zal zijn weet je gewoonweg nog niet. Dat is mogelijk beangstigend, maar dat kun je ook zien als een avontuur. Wat je daarbij gaat helpen is nieuwsgierigheid. Je gaat je dan niet bezighouden met wat er allemaal niet meer is, maar kunt je gaan richten op de vraag; wie ben ik eigenlijk?

Varen op ervaring

Het antwoord op de vraag wie je bent vind je niet door er heel hard over na te denken. Het zijn je ervaringen die dit antwoord geven. Zo ben ik in eerste instantie, nog helemaal in de overtuigingen en aannames, een maand gestopt. Dat viel mij alleszins mee, ik vond het zelfs wel leuk. Ik voelde me trots en niet meer schuldig, dat was een dikke plus. Ook voelde ik me wakkerder. Na die maand plakte ik er 3 maanden aan vast omdat ik het idee had dat ik nog maar net was begonnen. Ik genoot van het altijd kunnen autorijden en een nieuw soort vrijheid. Ook viel ik een paar kilo af en begon ik me fitter te voelen. Zoals je weet was mijn idee altijd geweest dat het leven zonder alcohol saai zou zijn en mijn identificatie dat ik toch zeker een levensgenieter ben, iemand die houdt van een vette (in brandewijn gemarineerde) kers op de taart. Alcohol was er altijd geweest en ik had er veel associaties mee: in de herfst wandelen aan zee en daarna een choco met rum. In het voorjaar, op het eerste terrasje een koude rosé of een witbiertje. Met vrienden op een spelletjesavond een paar tequilla's. Daarom besloot ik een jaar niet te drinken. Het was een test om te zien of mijn aanname klopte. Daar kon ik alleen maar achter komen door een heel jaar niet te drinken. Ik ging mijzelf opnieuw uitvinden, er ontstond een nieuwe identiteit. Dat was niet altijd leuk, want de pijnlijke zaken werden ook helderder, maar het was het tegendeel van saai. Het was echt en waarachtig en puur. Het leven en ik werden echt en waarachtig en puur. Ik voelde me veel meer ontspannen stukken lichter. Er ontstond een dunnere jas die minder strak zat en die ik makkelijk af en toe uit kon doen. Een identiteit die zei: ik drink niet, want ik houd van vrijheid, helderheid en van bewustzijn. En ik ben iemand die echt wil zijn.

Wat mij in dat eerste jaar houvast gaf en maakte dat ik het moeiteloos ‘volhield'? Ik had besloten mij toe te wijden aan wie ik in essentie ben, dat deel van mij onder die jas, de naaktheid. Hoe ik dat deed? Daar gaat het volgende artikel over. Wil je die niet missen? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief. 

 

Meer lezen over dit onderwerp:

 

The history of champagne in hiphop

website Firstwefeast

 

Reclame voor alcohol, waarom mag dat wél

column Teun van der Keuken

 

'Ik moest mijzelf zonder alcohol opnieuw uitvinden'.

Podcast Onverdoofd - Erik Jan Harmens en Ilja Leonard Pfeijffer

 

'Ik had het idee dat ik zonder alcohol niet meer interessant was'.

Interview Erik Jan Harmens met Ilja Leonard Pfeijffer

 

Dit ben ik - Iedereen heeft verschillende identiteiten, waarom worden we wie we zijn

Rubriek NRC

 

Ze rookt een rose orchidee - Eveline Brandt en Joop Bouma

Artikel in dagblad Trouw

 

Stoppen met drinken was zo gedaan, wat daarna kwam, mijzelf managen, daar had ik meer tijd voor nodig.

Artikelenreeks Blij en Alcoholvrij van Anja Meulenbelt