Over soorten verandering en de knop omzetten.

Dit is het tweede artikel in een reeks over de Kunst van Nuchter Leven. 

 

Waar was ik gebleven?


Feestjes waar ik alleen met de auto kon komen, sloeg ik over, etentjes met vriendinnen die niet dronken duurden kort en als ik uit mijn werk naar huis ging, wilde ik zeker weten dat er een fles wijn stond te wachten of dat de winkel nog open was. Het lukte me nauwelijks af en toe een dag niet te drinken. En als dat wél lukte dronk ik van de weeromstuit de dag erna twee keer zoveel. Ik functioneerde ondertussen prima, was blij met mijn werk en vrienden bij Tivoli in Utrecht. Ik kon me niet identificeren met ‘de alcoholist', wel met de ‘happy single’ en, na een eerste glas, met een ‘vrouw van de wereld’. ’s Morgens voelde ik me daarentegen vaak 'een loser'. Gemiddeld dronk ik een fles wijn per dag. Daar kun je het prima een lange tijd op doen. De groef van proberen - mislukken - weer voornemen - struikelen - toch maar een drankje, was diep en sleets.

 

Schakelaar

Na allerhande verbeterplannen – sterke drank had ik twee jaar daarvoor vaarwel gezegd en het trucje ‘alleen in het weekend’ werkte vooral in mijn verbeelding – moest ik tot mijn grote spijt erkennen dat deze projecten vooral leidden tot meer frustratie, stress en dus ook alcohol. Ik wílde wel veranderen, maar ik wilde óók dat het probleemloos zou zijn. Dat het geen pijn zou doen. Ik zat te wachten op een soort magisch moment waarop ik als vanzelf de schakelaar om zou zetten. Een magic button waardoor alcohol als vanzelf en vooral ook op een leuke manier niet meer nodig zou zijn. Die knop vond ik niet. En zo ging ik zien dat ik mijzelf niet in mijn uppie kon veranderen. Ik zat in die groef en daar nog harder over nadenken en in afwachten had geen zin. Ik had hulp (oef! wie ik?) nodig. Ik meldde mij aan voor een training bij De Helderheid in Utrecht. Een weekend Vrij Van Alcohol, zo heette het. Met knikkende knieën én in mijn achterhoofd het idee dat ik zou leren ‘sociaal’ te drinken werd een paar weken later met een vrolijk ‘goeiemorgen’ de deur geopend.

 

Raak

In de inleiding van de training werd duidelijk dat er 'voor ons soort mensen' slechts één optie was: 100 % niks. Sociaal drinken is een fabel voor wie geen maat kan houden. Mensen die écht sociaal kunnen drinken, noemen het niet zo, aldus de trainer. Een flinke snuif in een mooi glas rode wijn bij een diner, dat was al jarenlang zijn maximale alcoholinname. Ik voel nóg de angst en onrust in mijn benen en billen, mijn schuifelen en wiebelen op de stoel. ‘Helemaal stoppen ...’, dat was een gedachte die ik had weggeborgen, een idee dat ik ergens vaag in mijn ooghoeken had gezien maar waar ik altijd precíes langs had kunnen kijken. Nu kon dat niet langer. Het idee van nooit meer greep me naar de strot. Dát wilde ik niet. Kón ik niet! Dat zou het leven waardeloos maken … als een drenkeling verzette ik me tegen de waarheid. Het bleek een laatste stuiptrekking. Daar, uiterlijk onbewogen, gaf ik mij uiteindelijk over. Mijn logische denken hield mijn angst in toom: ik zit er nu toch, heb mij aangemeld voor het weekend en bovendien betaald … op zijn minst kan ik luisteren wat hier gezegd wordt. Ik kan besluiten open te staan voor wat er gaat gebeuren.

Mijn aandacht ging weer terug naar trainer Erik en ik hoorde hem vertellen over soorten veranderingen. Ik schoof naar het puntje van mijn stoel; dit verhaal van hem was raak. Zo ging mijn gemoedstoestand in een half uur van verzet via overgave naar interesse en nieuwsgierigheid.

Met dit verhaal over soorten veranderingen begin ik mijn trainingen nog steeds.

 

 

Mooier, fitter, beter

Wat mij bij de kladden greep was het inzicht dat ik niet aan de slag zou gaan met een verbeterplan, met een uitdaging of challenge maar met een ander soort verandering. Eentje waar alcohol eigenlijk niets mee te maken heeft.

Wij mensen houden van verbeteren, van werken aan onszelf. Dat is onderdeel van de evolutie, het maakt dat we blijven leren, ontwikkelen en groeien. We verbeteren ons voortdurend en doen dat graag. De campagnes Dry January en Ik Pas vallen ook onder dit soort verbeter-challenges. Kort en simpel gezegd: je doet iets op een bepaalde manier, je wilt dat veranderen en dat ga je (vaak in een beperkte periode) realiseren. Je gebruikt goede voornemens, zelfhulpboeken, wilskracht en online video’s om je erbij te helpen.

Het voelt in het begin vaak hartstikke goed; je bent gemotiveerd en zet alles op alles om beter te worden, of meer in balans of rustiger. Je zou kunnen zeggen: er is een bepaald idee over wie en hoe je bent en er is een bepaald idee over hoe je zou willen of moeten zijn, vaak vanuit de aanname dat je dan gelukkiger zult zijn. In het kader van alcohol zou je bijvroorbeeld kunnen zeggen: stel, je drinkt dagelijks een fles wijn en je verbetert dit. In plaats van dagelijks een fles drink je een halve fles per dag. Dat is een behoorlijke verbetering. Of je drinkt normaal twaalf maanden per jaar en nu tien maanden per jaar. Dat is ook een behoorlijke verbetering. Een mooie en belangrijke verandering.

Het nadeel van dit soort verbeterplannen is dat die vaak voortkomen uit het idee dat hoe je nu bent, dat dat niet goed is of goed genoeg. Dat je te dik bent of waardeloos of stom bezig. De bladen maken hier ook gebruik van. Hoe vaak zie je geen goedverkopende covers met teksten als: ‘30 ultieme tips tegen burn-out', of ‘nu nog sneller gespierd, slank en sexy’. Zij spelen in op de stemmetjes van de innerlijke criticus. Stemmetjes die je influisteren dat je niet deugt, dat je moet veranderen. Dat je mooier, fitter of beter zou moeten zijn. Dat je dán pas ok bent. Dat je dan gelukkig zult zijn.

Veranderen is goed. Maar jezelf moeten verbeteren vanuit deze negatieve beelden niet. Dat werkt zelfs averechts. Dat is waarom ik mij niet met dit soort verbeterplannen bezighoud.

 

 

Verhuizen

Dan is er nog een ander soort verandering, eentje met meer impact en die niet zozeer over een verbetering gaat maar meer over een verplaatsing, een transitie. Een transitie is een behoorlijk grote verandering met een grote reikwijdte. Bijvoorbeeld bij een verhuizing naar een ander deel van het land. Wanneer je verkast van de binnenstad van Den Haag naar het Groningse platteland heeft dat behoorlijk wat om het lijf. Zo’n transitie zul je voorbereiden, je gaat op zoek naar een huis dat je bevalt, kijkt hoe het zit met scholen voor de kinderen, een station in de buurt, de afstand naar een leuke stad en de supermarkt. Je probeert je een voorstelling te maken van hoe het zal zijn om daar te wonen en op basis van die aannames en beelden neem je een besluit, waag je de stap.

Bij een transitie rondom alcohol zou het besluit kunnen zijn dat je doordeweeks niet meer drinkt. Stel dat je normaal gesproken dagelijks drinkt, nu doe je dat alleen nog maar in het weekend. Dat weekend begint uiteraard donderdag om 5 uur ; ). Al met al is dat een behoorlijk ingrijpende verandering. Je drinkt drie of vier dagen achter elkaar niet. Daar zul je best aan moeten wennen, je kunt je op allerlei manieren goed voorbereiden en support zoeken. Het duurt een tijdje voordat deze nieuwe levensstijl ook echt een nieuwe gewoonte is geworden. Een transitie als deze is een behoorlijk grote verandering.

Ook met dit soort veranderingen houd ik mij niet bezig. De focus ligt namelijk nog steeds op alcohol. De alcohol krijgt veel macht en het idee dat alcohol vooral leuk, gezellig en ontspannend is wordt in stand gehouden. Alcohol houdt een hoofdrol.

 

Op weg naar transformatie 


Waar ik me wel mee bezighoud is: transformatie. Gedaanteverandering. Herschepping. We kennen allemaal de voorbeelden van de rups die de vlinder wordt of het kikkervisje de kikker. Dat zijn transformaties. De nieuwe verschijning ziet er totaal anders uit dan de eerdere vorm. Wanneer je dit zou doen met alcohol zeg je simpelweg: het werkt niet meer voor me en ik stop ermee. Ik heb geen idee hoe het leven er uit zal zien want ik heb er geen ervaring mee.

De meeste mensen die meer drinken dan hen lief is zitten al lange tijd in dat patroon. Waarschijnlijk is alcohol er hun hele volwassen leven geweest. Een leven zonder alcohol is dan vaak angstaanjagend. Het leven zal waardeloos zijn of saai. Maar dit zijn aannames en beelden. De meeste drinkers hebben geen idee. De laatste keer dat je een verjaardag of feestdag nuchter was is misschien wel tientallen jaren geleden. Zou het mogelijk zijn om simpelweg nieuwsgierig te zijn? Open te staan voor een transformatie? Bij een transformatie doe je een stap in het ongewisse. Zo’n stap is nogal heftig en je zult op de een of andere manier houvast moeten hebben om het te kunnen doen. Je zult jezelf moeten beschermen. Ju zult moeten weten hoe je dat doet.

 

man rug uitzicht berg zonsopgang

 

De magic button

Daar, op die stoel, toen ik hoorde over deze soorten verandering, trof het verhaal over transformatie mij in het hart. Met behulp van alcohol was ik iemand geworden en was ik iets gaan doen waarvan ik dacht dat het bij me paste, dat ik het was. Terwijl ik diep van binnen wist dat ik meer was en veel meer kon dan dit. Alcohol leek een ingrediënt van groots en meeslepend leven maar had vooral gezorgd voor beperkingen en stagnatie. Ik ging weer voelen hoezeer ik verlangde naar intens en voluit leven. Naar echtheid, radicale liefde en oprechte kracht. Ik verlangde naar waarheid en aanwezigheid. Naar echte grootsheid. Dit verlangen bleek de magic button, de magische schakelaar om op een eenvoudige manier te stoppen met drinken. Ik had de knop buiten mij gezocht, verwacht dat het van een ander of uit een boek zou komen, maar hij zat in mij, al die tijd. Bezig zijn met diep weggestopt verlangen, geeft echte vervulling. En een enorme boost bovendien. Het is dé manier om de cirkel te doorbreken. Door onze psychologische structuur is het heel moeilijk om dat alleen te doen of met slechts een boek.

Dat is waarom wij trainingen geven. In een groep kun je je verhaal delen. Je kunt oefenen met alles wat zichtbaar en voelbaar wordt als er geen buffer van alcohol meer tussen jou en de werkelijkheid staat. Maar vooral kun je ontdekken waar jij naar verlangt en hoe je dat wilt vormgeven in je leven. Daar ook vind je houvast in jezelf. Je kunt ontdekken dat daar voldoende stevigheid in jezelf is om de sprong in het diepe te durven wagen.